Του παιδιάτρου Αδάμου Χατζηπαναγή

Το επίμονο κλάμα του κολικού προβληματίζει τους γονείς. Όταν ένα μωρό κλαίει, οι γονείς του συχνά αισθάνονται αβεβαιότητα, απογοήτευση, ενοχή, θλίψη, εξάντληση, δυσαρέσκεια και θυμό.
Τι είναι κολικός στα βρέφη;

Ο κολικός παρουσιάζεται με το υπερβολικό κλάμα και δυσφορία του μωρού, που κρατά περισσότερο από 3 ώρες την ημέρα. Είναι ένα συχνό πρόβλημα σε υγιή κατά τα άλλα μωρά. Εκδηλώνεται συνήθως μετά τις δύο πρώτες εβδομάδες της ζωής.

Πότε λεμέ ότι το βρέφος έχει κολικό;

Το μωρό σας μπορεί να έχει κολικό εάν κατά τα άλλα είναι υγιές και

• Κλαίει επί περισσότερες από 3 ώρες την ημέρα συνολικά, για περισσότερες από 3 ημέρες μέσα σε μία εβδομάδα.
• Χειροτερεύει συνήθως αργά το απόγευμα και το βράδυ.
• Τεντώνει ή μαζεύει τα πόδια του και παράγει αέρια.

Που οφείλεται ο κολικός;

Κανείς δεν γνωρίζει τα ακριβή αίτια των κωλικών. Ωστόσο, τα μωρά με κολικό φαίνεται ότι παθαίνουν επώδυνες συσπάσεις του εντέρου.

Κάποιοι πιστεύουν ότι οι κολικοί σχετίζονται με τη δίαιτα. Ως πιθανό αίτιο αναφέρεται η ευαισθησία στις πρωτεΐνες του γάλακτος αγελάδας ή η δυσανεξία στη λακτόζη.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν φταίνε οι γονείς για το κλάμα του μωρού.

Μπορεί ο κολικός να είναι σοβαρός;

Σε κάποιες περιπτώσεις, το κλάμα μπορεί να αποτελεί σύμπτωμα κάποιου ιατρικού προβλήματος, όπως π.χ. κήλης, αναγωγών, λοίμωξης, δυσκοιλιότητας. Εάν πιστεύετε ότι το παιδί σας έχει κολικό, θα πρέπει να επικοινωνήσετε με το γιατρό σας για να βεβαιωθείτε ότι το πρόβλημα δεν οφείλεται σε κάποια ασθένεια.

Πόσο καιρό διαρκεί ο κολικός;

Ο κολικός εκδηλώνεται συνήθως κατά τον πρώτο μήνα και συχνά υποχωρεί αυθόρμητα όταν το μωρό γίνει 3 ή 4 μηνών.

Πως αντιμετωπίζεται ο κολικός;

Δεν υπάρχει μία μόνη θεραπεία που να είναι αποτελεσματική σε όλα τα μωρά.

Εάν η πιθανή αιτία είναι η δυσανεξία στη λακτόζη ή η αλλεργία σε κάποια τροφή, τότε μια αλλαγή στη δίαιτα πιθανόν να ωφελήσει.

Οι μητέρες που θηλάζουν μπορούν να δοκιμάσουν να αποφεύγουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τις τροφές που προκαλούν αέρια, όπως λάχανο, σκόρδο και κρεμμύδι.

Εάν ο κολικός είναι απλά ένα στάδιο της ανάπτυξης του μωρού, η μόνη «θεραπεία» είναι ο χρόνος. Ο γιατρός θα σας καθησυχάσει σταθερά ότι το πρόβλημα είναι παροδικό και χωρίς επιπτώσεις.

Κανένα φάρμακο (σιμεθικόνη) δεν έχει αποδειχθεί αποτελεσματικό για όλα τα μωρά με κολικούς. Στην ανάγκη πάντως μπορεί να δοκιμαστεί.

Τι μπορώ να κάνω για να ανταπεξέλθω κατά τη διάρκεια μιας κρίσης;

• Βεβαιωθείτε ότι το μωρό δεν έχει κάποιο πρόβλημα. Μπορεί να πεινάει, να διψάει, να θέλει αλλαγή πάνας, να κρυώνει, να ζεσταίνεται, να έχει αέρια ή να πονάει γιατί για παράδειγμα έχει πιαστεί το χέρι του κάπου.
• Να έχετε το μωρό σε επαφή με το σώμα σας, πχ σε ένα μάρσιππο ή στην κοιλιά σας.
• Η σωματική επαφή ηρεμεί το μωρό. Χαιδέψτε το στην κοιλιά, στην πλάτη ή στο κεφάλι.
• Η ρυθμική κίνηση συχνά ανακουφίζει. Κουνήστε το απαλά σε κουνιστό καρεκλάκι, στο καρότσι ή στην αγκαλιά σας. Χτυπήστε απαλά την πλάτη του με ρυθμό.
• Δώστε το μωρό σας μια θηλή (πιπίλα), η οποία μπορεί να το ηρεμήσει.
• Ξαπλώστε το μωρό σας μπρούμυτα, επάνω στα πόδια σας, και τρίψτε την πλάτη του. Ένα ζεστό μπάνιο μπορεί να του κάνει καλό.
• Τυλίξτε το με μια κουβέρτα, κάτι σαν το παλιό φάσκιωμα, για να το κάνετε να νιώσει άνεση και ασφάλεια.
• Βάλτε μια ρυθμική ήρεμη μελωδία ή νανουρίστε το. Τα μωρά αγαπούν τη μουσική!
• Κάντε μαζί του μια βόλτα με το καρότσι ή το αμάξι. Το μωρό συχνά κοιμάται στο δρόμο!
• Βρείτε κάποιον άλλον για να φροντίσει το μωρό σας για λίγο, ώστε να συνέλθετε από την ένταση που προκαλεί η φροντίδα ενός αναστατωμένου μωρού. Αποφύγετε να δείξετε εκνευρισμό που θα περάσει σίγουρα στο παιδί.
• Αν πιστεύετε ότι κάτι δεν πάει καλά στην υγεία του, πάρτε μας αμέσως τηλέφωνο. Αν αισθάνεστε αμφιβολία πηγαίνετέ το στο νοσοκομείο.
• Μη χάνετε τη ψυχραιμία σας, μην απογοητεύεστε. Το κλάσμα μπορεί να υποδηλώνει κούραση και υπερβολικά ερεθίσματα (ήχους, φως, μετακινήσεις). Επιχειρήσετε να τα μειώσετε. Κρατήστε το αγκαλιά όσο χρειάζεται-μη φοβάστε, δεν κακομαθαίνει σε αυτήν την ηλικία!

Γλυκερία Μοστρού – Αντωνέλλου, Παιδίατρος

Είναι το πρώτο σας παιδάκι. Γεννήθηκε πριν μια εβδομάδα σε ένα Ιδιωτικό ή Δημόσιο Μαιευτήριο που επιλέξατε προσεκτικά.

Μετά 2-3 τα πρώτα 24ωρα ξεχάσατε σχεδόν τους πόνους, την αναμονή, τον τοκετό. Λίγα πονάκια σας θυμίζουν όλα όσα προηγήθηκαν.
Οι αδελφές, ο γυναικολόγος, ο παιδίατρος σας δίνουν οδηγίες. Πώς θα θηλάσετε, τι πρέπει να προσέχετε.

Έχετε άγχος, αγωνία, πώς θα τα καταφέρετε. Είναι μια καινούργια εντελώς εμπειρία, εσείς δεν έχετε ειδικές γνώσεις. Πολλά ίσως ακούσματα από τη μαμά σας, από φίλους και συγγενείς.

Θέλετε λοιπόν να έρθει ο δικός σας παιδίατρος, αυτός που σας σύστησαν για πολύ καλό, ή ακόμη ο παιδίατρος του Ταμείου σας, που έχετε ακούσει πολύ καλά λόγια, στον οποίο θα εμπιστευθείτε το παιδί σας.

Ήδη αρχίζετε και καταγράφετε τα πρώτα ερωτήματα στο τετράδιο ή στο μπλοκάκι σας.

Τι διαδικασία είναι καλό να προηγείται του θηλασμού;

Έχετε ακούσει διάφορα για το θηλασμό. Δίνετε λοιπόν στο μωρό να θηλάσει, όποτε ξυπνήσει, αφού προηγουμένως του αλλάξετε την πάνα και το πλύνετε με χλιαρό νερό, κάτω από τη βρύση, προσθέτοντας υγρό σαπούνι. Έχουμε τα γεννητικά όργανα του μωρού μας προς τα πάνω και το νερό κυλάει προς το μέρος του πρωκτού.

Ρίχνετε άφθονο νερό, ξεπλένετε το σαπούνι και το σκουπίζετε με τη δική του πετσέτα. Στο τέλος της μέρας η πετσέτα πλένεται στο πλυντήριο, αν είναι δυνατό στους 90 βαθμούς Κελσίου, μαζί με άλλα ρουχαλάκια του μωρού, πάνες, σεντονάκια και άλλα, με σαπούνι φυσικό, ειδικό για πλυντήριο.

Αφού το βρέφος πλυθεί και αλλαχθεί, όπως αναφέραμε, τότε το βάζετε στο στήθος σας. Είναι σημαντική και η προσωπική σας καθαριότητα. Ένα χλιαρό ντους καθημερινά ή και περισσότερα, σας κάνει να αισθάνεστε ευεξία και δίνετε στο παιδί να φάει το γάλα από το καθαρό και περιποιημένο σας στήθος.

Σημαντικές πληροφορίες για το θηλασμό και τη διαδικασία του

Συνήθως τις πρώτες ημέρες το μωρό κοιμάται μετά τις πρώτες γουλιές. Στην περίπτωση αυτή, το ξυπνάτε τρυφερά για να συνεχίσει. Συνήθως 10-15 λεπτά θηλασμού είναι αρκετά για να χορτάσει ένα μωρό. Με τα διαλείμματα ύπνου, μπορεί ο θηλασμός να διαρκέσει και μισή ώρα.

Κρατάτε το μικρό στην αγκαλιά σας για να ρευτεί ακουμπώντας το κεφαλάκι του στον αριστερό σας ώμο και χτυπώντας ελαφρά την πλατούλα του. Μετά το ρέψιμο το βάζετε στην κούνια, τοποθετώντας το στο αριστερό πλάι. Εάν επιθυμείτε μπορείτε να κρατήσετε το μωρό λίγο ακόμη στην αγκαλιά σας.

Αυτό του προσφέρει σιγουριά, ασφάλεια και του μεταδίδει όλα τα συναισθήματα της αγάπης σας, στοργή, τρυφερότητα και ασφαλώς το ίδιο συμβαίνει και σε εσάς. Γι’ αυτό μη βιαστείτε να το βάλετε στο κρεβατάκι, είναι ευκαιρία να το χαρείτε λίγο στην αγκαλιά σας.

Το ίδιο μπορεί να κάνει και ο πατέρας, είναι σημαντικό και γι’ αυτόν και το μωρό, να το παίρνει στην αγκαλιά του και να πλημμυρίζει από τα ίδια συναισθήματα. Τόσο η μητέρα όσο και ο πατέρας χτίζουν τις σχέσεις αγάπης και ενότητας κρατώντας το μωρό στην αγκαλιά τους.

Ποιες είναι οι απαραίτητες προφυλάξεις για να μην αρρωστήσει;

Το σκεπάζετε με ζεστή κουβερτούλα αν είναι χειμώνας ή με ένα σεντονάκι αν είναι καλοκαίρι. Μη βιάζεστε βέβαια να το δίνετε στην αγκαλιά συγγενών και φίλων όσο είναι ακόμη λιγότερο των τριών μηνών. Είναι ακόμη νωρίς και μπορεί να αρρωστήσει από τυχόν ιώσεις που είναι συνηθισμένες σε μικρούς και μεγάλους, όλο το χρόνο.

Το δωμάτιο του μωρού πρέπει να είναι καθαρό και φωτεινό και να αερίζεται 3-4 φορές τη μέρα. Το καθημερινό χλιαρό μπανάκι του μωρού είναι απαραίτητο. Είναι καλό να γίνεται την πιο ζεστή ώρα της ημέρας ή νωρίς το απόγευμα. Μην ξενυχτάτε το μωρό για να το πλύνετε όταν έρθει ο μπαμπάς.

Οργανωθείτε για να το πλένετε μόνη σας. Λίγο νερό στο μπανάκι του είναι αρκετό. Μπορείτε να το πλένετε με σαπούνι και ένα βαμβακερό πανάκι – σακουλίτσα, ώστε μετά να το πλένετε στο πλυντήριο. Τα συνήθη σφουγγαράκια κρατούν υγρασία και είναι εστίες μικροβίων.

Πλένετε καλά το μωρό σε όλες τις πτυχές του σώματος. Μετά το μπάνιο σκουπίστε το καλά και αλείψτε το κορμάκι του με baby oil, ιδιαίτερα στις πτυχές του σώματός του.

Πώς θα καταλάβω τι θέλει το μωρό όταν κλαίει;

Είναι αλήθεια ότι η γλώσσα του μωρού είναι μία: το κλάμα του. Υπάρχει μια ιεραρχία που ακολουθούμε. Όταν ξυπνήσει το μωρό και κλαίει, το σηκώνετε από το κρεβατάκι, το καθαρίζετε από τα κακά που συνήθως έχει κάνει ή βγάζετε την πάνα με τα ούρα που μπορεί να είναι γεμάτη.

Το πλένετε κάτω από τη βρύση, όπως έχουμε γράψει, το αλλάζετε με καθαρά ρουχαλάκια και το ταΐζετε, καθισμένη σε αναπαυτική καρέκλα ή πολυθρόνα, όπου θα στηρίζεται καλά η πλάτη σας. Η ώρα αυτή πρέπει να είναι ώρα ηρεμίας και μητρικής απόλαυσης.

Χωρίς τηλέφωνα, χωρίς άγχος για τις δουλειές του σπιτιού ή άλλα θέματα. Τότε θα χορτάσει το μωρό με το γάλα σας, αλλά και με τα μητρικά σας αισθήματα.

Ποιοι άλλοι παράγοντες προκαλούν ανησυχία στο μωρό;

Κάτι άλλο που μπορεί να κάνει το μωρό σας ανήσυχο, είναι το κρύο ή η ζέστη, ο θόρυβος στο δωμάτιο που κοιμάται. Προσέξτε επίσης τη διατροφή σας. Τρώτε φαγητά απλά μαγειρεμένα που περιέχουν πρωτεΐνες, λαχανικά βραστά, φρούτα, γάλα, τυρί, αυγό.

Μην πίνετε καφέδες ή αλκοολούχα ποτά και μην καπνίζετε. Αυτά μπορούν να κάνουν το μωρό σας ευερέθιστο. Και πάνω απ’ όλα μιλήστε του, τραγουδίστε του, νανουρίστε το.

Μια γενική συμβουλή

Όταν κοιμάται το μωρό σας κοιμηθείτε κι εσείς. Ο ύπνος σας ηρεμεί, κάτι που έχετε τόσο ανάγκη. Ασχοληθείτε πρωτίστως με το μωρό σας. Για τα άλλα θέματα του σπιτιού ζητήστε βοήθεια από τους δικούς σας. Τους έχετε ανάγκη. Είναι η πρώτη κίνηση αγάπης και απλότητας που θα ωφελήσει πολλαπλώς εσάς, το μωρό και την οικογένειά σας.

Γλυκερία Μοστρού – Αντωνέλλου, Παιδίατρος

Φανταστείτε ένα έμβρυο.

Φανταστείτε ένα μωρό.

Από την σύλληψή του μέχρι την ημέρα της γέννησής του, ζει σε ένα περιβάλλον ζεστό και καθησυχαστικό που το θρέφει και το προστατεύει απόλυτα.

Ακούει την φωνή της μητέρας του, αισθάνεται την παρουσία της. Ακούει και τον άλλο του γονιό.

Αν είναι δίδυμο έχει επιπλέον την παρουσία και την επαφή του άλλου μωρού.

Ποτέ δεν πεινάει.

Ποτέ δεν κρυώνει.

Ποτέ δεν αισθάνεται μονάχο.

Ποτέ του δεν φοβάται.

Έχει ΌΛΑ όσα χρειάζεται, ΠΑΝΤΑ και προτού καν τα ζητήσει.

Ζει σε έναν κόσμο ιδανικό, κολυμπάει κι απολαμβάνει.

Κι έπειτα, μια μέρα, γεννιέται.

Και τότε ΟΛΑ αλλάζουν.

Ανακαλύπτει το άγγιγμα, τη ζεστασιά και το γάλα της μητέρας του.

Ανακαλύπτει το πρόσωπο και τις γλυκές χειρονομίες του πατέρα.

Ανακαλύπτει πολλά όμορφα νέα πράγματα.

Από την άλλη όμως:

Ανακαλύπτει πώς είναι να κρυώνει.

Ανακαλύπτει πώς είναι να υποφέρει από την ζέστη.

Ανακαλύπτει τον τρόμο της μοναξιάς.

Ανακαλύπτει την πείνα.

Ανακαλύπτει έναν κόσμο εχθρικό σε σχέση με αυτόν που είχε συνηθίσει.

Είναι ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ να επιδιώκει να αναβιώσει αυτή την γνωριμη αίσθηση ασφάλειας. Θηλάζοντας ή όχι, το καλύτερο καταφύγιο είναι κοντά στο σώμα της μητέρας του.

Κοντά στην καθησυχαστική ζεστασιά των γονιών του.

Προσπαθήστε να το θυμάστε όταν αναρωτιέστε γιατί το μωρό σας θέλει να κοιμάται πλάι σας, γιατί αναζητά τόσο το κορμί σας, γιατί κλαίει.

Είναι κουραστικό, ναι, και πολύ σκληρό καμιά φορά, αλλά είναι αναπόφευκτο. Μπορεί να υπάρχουν κι άλλες αιτίες βεβαίως, αλλά περισσότερο συχνά, είναι γιατί έχει ακόμη ανάγκη λίγο χρόνο για να συνηθίσει στο καινούργιο περιβάλλον, κυρίως όταν έχει βιώσει για περισσότερο καιρό την κοιλιά της μάνας του από ότι την επαφή με το δέρμα της.

Δεν μπορεί να είναι ανεξάρτητο και αυτόνομο από την στιγμή της γέννησής του, είναι αδύνατον για το ανθρώπινο είδος αυτό. Η ζεστασιά σας το ανακουφίζει. Το γάλα σας έχει μια γεύση παρόμοια με το αμνιακό υγρό που έπινε για εννιά μήνες.

Μην τσιγκουνεύεστε ούτε το ένα ούτε το άλλο, θα είστε και οι δύο πιο ήρεμοι αν αποδεχτείτε ότι αυτός ο χρόνος προσαρμογής είναι φυσιολογικός και αναγκαίος.

Πηγή: bienvivresagrossesse.com
Συγγραφέας: Muriel Watson
Μετάφραση: Μαρία Μαγγανάρη
MSc in Person-Centred Counseling and Psychotherapy
P.E.T., T.E.T., M.B.A.
mariamanganari.gr

Σε κάποια φάση της γονεϊκής σας σταδιοδρομίας, σίγουρα κάποιος θα σας πει ότι η λύση για το κλάμα του μωρού σας είναι να το αφήσετε να κλαίει μέχρι να ηρεμήσει μόνο του. Μην το κάνετε! Το να αφήσετε το μωρό να κλαίει μέχρι να σταματήσει είναι μια συμβουλή που μπορεί να σας κάνει μεγαλύτερο κακό παρά καλό. Ας προσπαθήσουμε να την αναλύσουμε για να καταλάβετε πόσο απάνθρωπη και μη βοηθητική είναι.

Τι ακριβώς είναι το κλάμα ενός μωρού;

Για τους οπαδούς της προσέγγισης, «άστο να κλάψει», το κλάμα δεν έχει κανένα νόημα. Στην πραγματικότητα, όμως, ο λόγος που κλαίει το μωρό σας είναι για να επικοινωνήσει. Θέλει απεγνωσμένα να επικοινωνήσει τις ανάγκες του. Το πώς, λοιπόν, εσείς θα ανταποκριθείτε στο κλάμα του είναι και ο τρόπος σας να επικοινωνήσετε μαζί του.

Εκτός από θαυμάσιο εργαλείο για τα μωρά, το κλάμα είναι και πολύ χρήσιμο σήμα για τους γονείς – και ειδικά για τη μητέρα. Είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να κινητοποιεί τους γονείς να ανταποκριθούν. Όταν μια μαμά παίρνει αγκαλιά το μωρό της που κλαίει και το θηλάζει, απολαμβάνει χαλαρωτικά αποτελέσματα των ορμονών που εκκρίνονται χάρη στον θηλασμό, κι αυτό βοηθάει να γίνει πιο στοργική και λιγότερο αγχώδης σε σχέση με το κλάμα του μωρού. Γιατί να θέλει κάποιος να το χάσει αυτό;

Τι συμβαίνει στο μωρό όταν το αφήνουμε να κλαίει μόνο του χωρίς ανταπόκριση;

Μήπως πρόκειται να «βγάλει» όλο το κλάμα που έχει μέσα του και να μην ξανακλάψει ποτέ; Όχι! Τα μωρά μπορούν να κλαίνε με τις ώρες και παρ’ όλα αυτά, να διατηρούν την ικανότητα να συνεχίσουν να κλαίνε. Αυτό που χάνει το μωρό όταν μένει μόνο του να κλαίει είναι το κίνητρο για να κλάψει – και μαζί με αυτό το κίνητρο και μερικά άλλα πολύτιμα πράγματα που το συνοδεύουν. Όταν δεν ανταποκρίνεται κανείς στο κλάμα του μωρού, εκείνο έχει δύο επιλογές: Είτε να προσπαθήσει να κλάψει πιο δυνατά, ώστε το σήμα που εκπέμπει να γίνει πιο έντονο, είτε να τα παρατήσει, να γίνει «καλό μωρό»(δηλαδή ήσυχο) και να μην ενοχλεί κανέναν. Σκεφτείτε πώς θα νιώθατε εσείς αν είχατε μια ανάγκη, αν προσπαθούσατε με όλη σας τη δύναμη να την επικοινωνήσετε και δεν σας άκουγε κανείς.

Θα θυμώνατε.

Θα νιώθατε ανίσχυροι και ασήμαντοι και θα σχηματίζατε την πεποίθηση ότι κανείς δεν νοιάζεται για σας, αφού κανείς δεν ενδιαφέρεται για τις ανάγκες σας. Αυτό, λοιπόν, που χάνει το μωρό όταν αφήνεται να κλαίει μόνο του είναι η εμπιστοσύνη: η εμπιστοσύνη στην ικανότητά του να επικοινωνεί τις ανάγκες του και στην ανταπόκριση των φροντιστών του.

Χάνουν και οι γονείς, όμως, πράγματα, όταν αφήνουν το μωρό τους μόνο του να κλαίει. Χάνουν την ευαισθησία τους. Μπορεί κάποιοι να σας συμβουλέψουν να σκληρύνετε λίγο όταν ακούτε το μωρό σας να κλαίει – μπορεί ακόμα και να σας πουν να το κάνετε για το καλό του.

Αυτό, όμως, είναι λάθος.

Πηγαίνετε κόντρα στην βιολογική σας τάση όταν συνειδητά απευαισθητοποιείτε τον εαυτό σας απέναντι στα μηνύματα που σας στέλνει το μωρό σας και καταπιέζετε τις ενστικτώδεις αντιδράσεις σας. Θα χάσετε την εμπιστοσύνη σας στα σήματα που σας στέλνει το μωρό, κι έτσι θα χάσετε την ικανότητά σας να καταλαβαίνετε την πρωτόγονη γλώσσα του. Αυτό συμβαίνει όταν οι γονείς αντιμετωπίζουν το κλάμα ως μέσο χειραγώγησης κι όχι ως μέσο επικοινωνίας.

Μια αληθινή μαρτυρία:

Τη δοκιμάσαμε τη μέθοδο του ελεγχόμενου κλάματος. Ήμουν τρομερά κουρασμένη και όλοι μου οι φίλοι μου πρότειναν την συγκεκριμένη προσέγγιση, οπότε σκέφτηκα να τη δοκιμάσω. Μεγάλο λάθος! Μου ράγισε την καρδιά το κλάμα της. Την επόμενη μέρα, εκείνη ήταν βραχνιασμένη κι εγώ διαλυμένη. Τις επόμενες μέρες δεν ξεκόλλαγε με τίποτα από πάνω μου. Δεν θα το ξανακάνω ποτέ.

Η επιστήμη λέει:

Η μέθοδος «αφήνω το μωρό να κλαίει» δεν τεκμηριώνεται επιστημονικά. Οι μελέτες δείχνουν ότι τα περισσότερα μωρά που τα αφήνουν να κλαίνε μόνα τους μέχρι να σταματήσουν δεν κλαίνε λιγότερο, ενώ ταυτόχρονα προσκολλώνται περισσότερο στους γονείς τους και καθυστερούν να ανεξαρτητοποιηθούν.

Επιμέλεια: Έλενα Θάνου.
Αποσπάσματα από το βιβλίο «Ανατροφή Ισχυρού Δεσμού» από τις εκδόσεις Μάρτης